Cumhuriyet’in İlk Kürt Raporu

Kürt meselesi, Türk siyasi tarihini yakın dönemde en çok meşgul eden konuların başında gelmektedir. 1980 İhtilali'nden sonra gündemin başlıca sorunu hale gelen mesele, kökleri itibariyle Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanır. Mustafa Armağan Koleksiyonu'nda bulunan ve ilk kez burada yayınlanan Cumhuriyet'in İlk Kürt Raporu, bölgenin ahvali hakkında tafsilatlı bilgiler içeriyor. 14 Eylül 1924'den itibaren kaleme alınan raporda, bölgedeki zulüm ve baskıları ortaya koyuyor. Geniş saha araştırmasına dayalı olarak hazırlanan bu rapor, Şark mıntıkasının adeta bir Ortaçağ yaşadığını, tayin edilen valilerin ve bölgedeki ağaların halka nasıl tazyik uyguladıklarını ortaya koyuyor. İşin en kötü tarafı bunca zulüm Ankara'ya bildirildiği halde hükümetin aciz kalması... Devrin Mülkiye Müfettişi Derviş Hüseyin Hüsnü Bey'in tanzim ettiği mecmua, yapılan inkılâpların Doğu'da hiçbir tesir husule getirmediğini, aksine ağa ve derebeylerinin tahakkümünü arttırdığını bütün çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Mevcut problemlerimizin köklerini bilerek daha sağlıklı kararlar almak adına "tarihte hiçbir şey karanlık kalmasın" diyoruz. Doğu vilayetlerimizin bir kısmını ele alan raporu gün yüzüne çıkarmak, daha nicelerine vesile olur ümidindeyiz.