Gürcü Vakayinameleri

Kafkasya'nın derin tarihsel mirasını günümüze taşıyan Kartlis Tskhovreba (Gürcü Vakayinameleri), yalnızca bir halkın kronolojik geçmişini anlatan bir eser değil; başlı başına köklü bir medeniyetin hafızasıdır. Antik çağlardan Orta Çağ'ın sonlarına kadar uzanan bu devasa külliyat; Gürcistan'ın siyasal mücadelelerini, hanedan ilişkilerini, askeri tarihini, dinî dönüşümlerini ve kültürel gelişimini muazzam bir panorama hâlinde sunmaktadır. Eser; pagan kralların yönetiminden Kapadokyalı Azize Nino'nun eliyle gerçekleşen büyük dinsel dönüşüme, Bagrationi hanedanının yükselişinden Gürcistan'ın "Altın Çağı"na uzanan kesintisiz ve görkemli bir anlatı çizgisine sahiptir. Bu nedenle kolektif bellekte o denli derin bir iz bırakmıştır ki yüzyıllar boyunca İncil ve Kaplan Postlu Şövalye ile yan yana Gürcü çeyizlerinin en mukaddes emanetlerinden biri sayılmıştır. Bununla birlikte eser, salt bölgesel bir tarih anlatısı sunmanın ötesine geçerek; Bizans, İran, Ermenistan, İslam dünyası, Türkler ve Moğollar gibi Avrasya tarihine yön veren pek çok halk ve devletin geçmişine dair de son derece kıymetli, mukayeseli bilgiler ihtiva etmektedir.
Kartlis Tskhovreba'nın en dikkat çekici yönlerinden biri; tarihsel gerçeklik ile efsaneyi, siyasal meşruiyet ile kültürel kimliği ustalıkla iç içe geçiren güçlü üslubudur. Kralların taht mücadelelerinden halkın inanç dünyasına kadar uzanan bu metinler, Gürcü medeniyetinin düşünce evrenini bütün canlılığıyla yansıtır. Bu yönüyle eser, yalnızca tarihçilerin başvurduğu bir kaynak değil, aynı zamanda Gürcü toplumunun kolektif hafızasını inşa eden kurucu bir metindir.
Elinizdeki çalışma, Kartlis Tskhovreba'nın "Eski Döngü" elyazması geleneği içerisinde yer alan temel vakayinamelerini, ilk kez doğrudan Gürcüce aslından Türkçeye kazandırmaktadır. Akademik titizlikle hazırlanan bu tercüme, metinlerin tarihsel bağlamını dikkate alan analitik notlar ve açıklamalarla desteklenmiştir. Böylece eser; Geç Antik Çağ, Orta Çağ Kafkasya'sı, Bizans, İran ve Yakın Doğu tarihi üzerine çalışan araştırmacılar ve okurlar için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı niteliği kazanmıştır. Yüzyıllar boyunca elyazmalarının satır aralarında korunan, kralların saraylarından manastırların sessiz duvarlarına kadar taşınan bu tarih hazinesi, şimdi ilk kez Türkçe olarak okuyucunun istifadesine sunuluyor.

Notlandıran: Gökhan Şanlı