İslam’da Müsamaha;Faysalü’t-Tefrika Beyne’l-İslâm ve’z-Zendeka

Gazzâlî'nin yaşadığı XI. ve XII. asırlar İslâm tarihinde siyasî, itikadî ve fikrî dönüşümlerin yaşandığı önemli bir devirdir. Fıkıh ve kelam ekolleri teşekkül etmiş, felsefe ve tasavvuf yorumları İslâm coğrafyasında etkin hale gelmiştir. Bunun yanında İsmailîlik ve Bâtınî yorumlar yaygınlık kazanmaya başlamış, birbirleriyle mücadele ve münazara hâlinde olan bu yorum biçimleri ve ekoller yer yer birbirini tekfire varan iddialarda bulunmuşlardır. Bu dönemin kurucu ve dönüştürücü isimlerinden olan Gazzâlî bütün bu sahalarda problemleri çözmeye gayret eden bir tavırla hareket ederek tekfir meselesini teorik bir çerçevede izah eden Faysalü't-tefrika isimli risalesini yazmıştır. Bu risalede iman ile küfür arasındaki sınırın ne olduğunu, tekfirin şartlarını, müsamahanın önemini, te'vil ve yorumun sınırlarını ortaya koymuştur. Asırlardır İslâm düşünce ve ilim geleneğinde istifade edilen bu metin bugün dahi geçerliliğini ve değerini muhafaza etmektedir.