Kadızadelilerin Büyüğü

İbrâhim el-Halebî tarafından XVI. yüzyılda kaleme alınan Mülteka'l-ebhur, yaklaşık dört asır boyunca Osmanlı Devleti'nin temel hukuk metni ve medrese ders kitabı olarak kullanılan devasa bir eserdir. Bu çalışma, İbrâhim el-Halebî'nin hayatını, ilmî kişiliğini ve fıkıhtan reddiyeye kadar uzanan geniş eser yelpazesini ele alırken; özellikle Halebî'nin İbn Arabî ve bazı tasavvufî uygulamalara yönelik sert eleştirilerinin, daha sonraki yüzyıllarda ortaya çıkacak olan Kadızâdeliler hareketinin fikrî temelini nasıl oluşturduğunu detaylandırmaktadır. Eserin Osmanlı hukuk tarihindeki yerini derinlemesine inceleyen bu çalışma, Mülteka'l-ebhur'un Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'nin telifinde en önemli kaynaklardan biri olduğunu ve yüzlerce kanun maddesinin doğrudan bu metinden veya şerhlerinden aktarıldığını ortaya koymaktadır. Osmanlı toplumunda Kur'an-ı Kerim ve Sahih-i Buharî'den sonra en çok sahip olunan ve okunan eserler arasında yer alan Mültekâ, sadece yerel bir otorite olarak kalmamış; aynı zamanda Batılı araştırmacılar tarafından "Osmanlı Anayasası" veya "evrensel kanun kodu" olarak nitelendirilerek Avrupa'da da geniş yankı bulmuştur. Bu çalışma, Halebî'nin bu eserinin klasik fıkıh yazımından modern kanunlaştırma sürecine geçişteki belirleyici rolünü ve Osmanlı devlet aklı ile toplumsal zihniyeti üzerindeki derin etkisini kapsamlı bir perspektifle sunmaktadır.