Kelâm ve İnsan

Kelâmî açıdan insanı konu alan Kelâm ve İnsan başlıklı bu kitabımız, kelam ve insan zeminlerinde birbiriyle ilişikli iki temel bölümden oluşmaktadır. İlki, yaşadıkları dönemden itibaren tavır-tutum ve fikirleriyle öne çıkan bazı entelektüel insanları (tarihî şahsiyetleri) konu almaktadır. İkinci bölüm ise geç dönemlerde ihdas edilen ve mümin insanın dindarlık serüveninde şeyhine sergilemesi istenen bir ritüel olarak râbıta uygulamasına dair değerlendirmeler içermektedir.

İlk bölümde öncelikle Kemalpaşazâde'nin (ö.940/1534) duruş ve fikirlerine dair tarafsız/eleştirel değerlendirmeler yapılmaktadır. Ondan sonra fikirleriyle Yemen'de gelişen İslâm düşüncesine kalıcı etkisi olan Salih b. Mehdî el-Makbilî (ö.1108/1696) tanıtılmakta ve çağını aşan fikirleri kritize edilmektedir. Peşinden Said Nursî'nin (18781960) bugüne kadar bilinen kişilik ve fikir dünyasına farklı açıdan bakan analitik bir değerlendirme sunulmaktadır.

İkinci bölümde ise başta râbıta ritüeline dair analitik değerlendirmeler yapılmaktadır. Burada öncelikle tasavvuf mezhebi mensuplarınca ibadet amacıyla geliştirilip icra edilen râbıta, kelâm disiplini açısından tartışılmaktadır. Daha sonra râbıtada yer alan ve uzak doğuda kadim dönemlerden beridir bir meditasyon türü olarak uygulanan yoga örüntüsünün izleri takip edilmeye çalışılmaktadır. Peşinden Hâlid el-Bağdâdî'nin (ö.1242/1827) râbıtayı tahkim amacıyla Zemahşerî'ye (ö.538/1144) dayandırdığı yanıltmaca bir isnadın tashihi yapılmaktadır.