Kindî Fârâbî ve Gazzâlî’de Rüya

Tarihten de gelen birikimle, insanların pek çoğu rüyanın hayatlarıyla ilgili gizemli ipuçlarını içerdiğini düşünmektedirler. Rüyalar mistik boyutu sebebiyle geniş yelpazede pek çok insanın ve dolayısıyla bilimin ilgi alanına girmektedir. Psikoloji, nöroloji, teoloji ve felsefe rüyaları konu alan bilim dallarının başında gelmektedir. Akıl ve din arasında süregelen tartışmalar kendini rüya kavramında da göstermektedir. İslâm dininde de Kur'ān ve sünnet çizgisinde yer yer aklı aşabilen bir rüya algısı hâkimdir. Kur'ān ve sünnet başta olmak üzere çeşitli tesirler altında gelişen İslâm felsefesi farklı düşüncelerin yeşerebileceği bir ilim ortamına sahiptir. Rüya kavramı da bu ortamdan beslenen kavramların başında yer almaktadır. Çalışmamızda İslâm düşünürlerinden Kindī, Fārābī ve Ġazzālī'nin rüya kavramına yükledikleri anlamlar din ve felsefe çizgisinde mukayese edilecektir. Her ne kadar çalışmamız İslam felsefesini merkeze alsa da kitabın içeriğinde farklı disiplinlerin rüyaya bakışı da yer almaktadır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde uyku ve rüyanın mahiyeti, bilimlerin rüyaya bakışı özellikle psikoloji ve nöroloji başlıkları altında ele alınacaktır. Birinci bölümün alt başlıklarında rüya kavramının Antik Yunan'daki tarihsel gelişimi, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm dinlerinin rüya kavramına bakışı incelenecektir. İslâm dini özelinde ayet ve hadislerdeki yeri vurgulanacaktır. İkinci bölümde İslâm felsefesinde rüya kavramı Kindī, Fārābī ve Ġazzālī'nin fikirleri çerçevesinde incelenecektir. Üç düşünürün rüya kavramını dayandırdıkları düşünceleri ana hatlarıyla belirtilecektir. Son bölümde ise Kindī, Fārābī ve Ġazzālī'nin rüya kavramları mukayese edilecektir. Bu çalışma ile fizik ve metafiziği ilgilendiren bir kavram olan rüya kavramına İslâm düşünürlerinin yüklediği anlamlar karşılıklı olarak ortaya konularak okuyucuya rüya hakkında geniş bir perspektif sunulacaktır.