Tanzimat'a Yeni Yaklaşımlar;Kökenleri, Uygulaması ve Etkileri

Osmanlı tarihinde Tanzimat'ın oynadığı rol tartışmasızdır. Tarihsel bir kırılmaya işaret eden her toplumsal süreçte olduğu gibi Tanzimat'a ilişkin çalışmalarda da fikirsel bir uzlaşı sağlanabilmiş değil. Tanzimat yazını, Batı'nın etkisini ön plana çıkaran tezle Osmanlı'ya özgü bir dönüşüm çabasını vurgulayan yaklaşımın etkisi altında olmayı uzun yıllar sürdürdü. Bu karşıtlığa rağmen, ortaklaştıkları belki de en belirgin özellik, yöneticilerin ve devlet merkezinin ön plana çıkarılmasıydı. Zamanla aşınan bu anlayışın yerini, Tanzimat'ın dinamik ve çok katmanlı bir süreç olarak incelenmesi almaya başladı. Tanzimat'a Yeni Yaklaşımlar-Kökenleri, Uygulanması ve Etkileri, tarihyazımındaki bu dönüşüme farklı açılardan bakıyor, yerleşik anlatılara müdahale ediyor, yeni sorular soruyor. Edhem Eldem, Özgür Türesay, Alp Eren Topal, Cengiz Kırlı, Marc Aymes, Burak Onaran, Yücel Terzibaşoğlu, Ebru Aykut, Selçuk Akşin Somel ve Yonca Köksal'ın katkılarıyla... "Buradaki metinleri 'Yeni Yaklaşımlar' başlığı altında bir araya getiren temel historiyografik nitelikleri ise Tanzimat'ı tepeden aşağıya işleyen doğudan batıya veya merkezden çevreye yayılan ya da tekil (Batı veya İslâm) bir düşünce soyağacıyla sınırlı bir reform süreci, doğrusal bir dönüşüm olarak tasnif etmek yerine, farklı ölçeklerin, aktörlerin ve tarihsel deneyimlerin karşılaşmaları, etkileşimleri ve mücadeleleri içinde yeniden düşünmeye yönelmiş olmalarıdır." B. ONARAN - Y.D. ÇETİNKAYA