Zaman Göçü Arzusu;Mustafa Kutlu’nun Uzun Hikâyelerinde Zaman

Zaman, insanlığın en eski çağlarından bugüne dek ne olduğu sorgulanan bir nosyondur. Birçok düşünür zamanı derinlemesine inceleyerek bilimsel tespitlerle açıklamaya çalışır. Aristoteles, zaman ve devinim arasında sıkı bir ilişki olduğunu belirtir. Bir nesnenin devinimi zamanın akışında hızlı iken diğer nesnenin devinimi yavaş olur. Heidegger, daha çok metafizik bir varlık şeklinde değerlendirilen zamanın varlıkla anlam kazandığını ileri sürer. Varlık olmadan zamanın anlam kazanmadığı, zaman olmadan varlığın deviniminden söz edilemeyeceği aktarılır. Bergson, zamanın varlık üzerindeki etkisini “süre” metaforu ile ön plana çıkarır. Süre, varlıklar üzerindeki etkilerine göre zamanın hızlı ve yavaşlığı konusunda bir parametre olarak ifade edilir. Spinoza, madde ve metafizik algılamalar ekseninde uzay ve zamanın sonsuzluğu açısından bir anoloji oluştururken Elias, zamanı sosyolojik ve beşeri karşılıklarıyla ele alır. Zamanı irdeleyen bu düşünürlerin bakışlarının kurgu dünyasında da yansımaları görülür. Kurguda, zamana felsefî bir bakışla bakıldığında psikolojik, fiziksel ve biyolojik zaman türleri referans alınarak incelemenin yapılması gerekir. Psikolojik zaman kapsamına giren, kişinin sürdürdüğü yaşamı dışında başka bir zamanda ya da paralel bir akışta yaşamak istemesi zaman göçü arzusu ile ilgilidir. Zaman göçü arzusu, mekân göçünü beraberinde getirir. Mekânlara yolculuk bu dünyaya ait bedensel göçle yapılan bir eylem, bir hareketliliktir. Bedeni hareket ettiren, ruhun ihtiyaçları ve arzularıdır. Burada arzu edilen zamansal bir göçtür. Aynı zamanda rüyada, aşkta geçen süreler psiklojik zamanla açıklanabilecek türdendir. Fiziksel zaman ise saate ve takvime bağlı olduğundan zamanın eşya ve nesne üzerindeki etkisini kapsar. Mevsimler ve gün içindeki süreler, fiziksel zamanla açıklanabilecek vakitlerdir. Biyolojik zaman, insanın biyolojik saatine göre bedensel ihtiyaçların zamanıyla alakalı bir süreçtir. İnsanın uyku zamanı, yeme-içme vakitleri, yaşlılığa bağlı olarak ölüm vakti biyolojik zamanla ilgilidir. Biyolojik zamanın etkisi sadece insanlarda değil, diğer canlılarda da vardır. Bu türlerin yanında kurgudaki vaka zamanı, anlatma zamanı, okuma ve yazma zamanlarını da ayrıca tespit etmek, eserin zaman yapısını ortaya koymada eleştirel bir bakış sağlayacaktır. Zamanın birçok boyutunun yer aldığı, Türk edebiyatının öne çıkan hikâye yazarlarından Mustafa Kutlu'nun uzun hikâyelerinin, zaman kurgusu bakımından zengin bir içeriğe sahip olduğu görülür. Mustafa Kutlu'nun uzun hikâyelerinde bireyin yabancılaşması, modern hayatın getirdiği yeniliklerin olumsuz yansımaları, modernizm ve kapitalizmin Anadolu halkında yarattığı değer ve inanç dejenerasyonu, betonlaşma ve çarpık yapıların yaygınlaştırılması eleştirisi, taşradan kente göç çıkmazları, sonu ayrılık olan aşk temaları, kişi-aile-toplum ve sistem çatışması gibi konularda kullanılan zamana dair kavramlar felsefî bir bakışla ele alınır.