Hangi Cemaleddin Afgani?

Kimilerine göre şarkın filozofu, İslâm Birliği kahramanı, hürriyet ve özgürlüğün savunucusu, istibdatın muhalifi ve dinde reformun öncüsü olan Cemaleddin Afgani, dini hassasiyeti olmayan siyasi bir kişilik, batıda kurduğu gizli ilişkileriyle masonluğun Mısır ve İran'a taşıyıcısı, etkili hitabeti ile İslâm coğrafyasının oyalayıcısı, gittiği yerlerde İngilizlere sürekli zemin hazırlayan İranlı bir mason meşruiyetçi olarak karşımıza çıkmaktadır. İran ve Osmanlı'nın ortak figüranı olarak karşımıza çıkan Afgani'nin söylemi, o dönemde İkici Abdülhamid tarafından icraya konulmuş olan İslâm Birliği projesini sulandırmak şeklinde olmuştur. İranlı Bahai bir meşruiyetçi olan Afgani, İslâm Birliği derken, samimi olmamış, İslâmî kuralların devlet ve toplum hayatında ikame edilmesi derdine düşmemiş, Müslüman halkı slogan tarzı vaazlarla oyalamış ve İngilizlerin kendisine tevdi edecekleri halifeliğin derdine düşmüştür. Günümüz dünyasında bilhassa İslâmcı reformistleri etkileyen Afgani'yi tanımak elzemdir.