İbnü'l-Cevzî ve Menâkıbu Emiri'l-Mü'minin Ömer b. Hattâb İsimli Eseri Üzerine Bir İnceleme

İslam tarihi yazımı içerisinde hicrî I. asırdan hicrî VI. asra kadar birçok müellif tarafından
tarihe kaynaklık eden genel tarih, megāzî ve siyer, tabakât, şehir tarihi, coğrafya, nesep vb.
alanlarda değerli eserler telif edilmiştir. Bu eserler, yazıldıkları dönemi tanımaya yönelik
önemli bilgiler içermeleri bakımından araştırmacıların dikkatini çekmiştir. Hicrî VI. yüzyılda
yaşamış ve birçok alanda eser telif etmiş olan Ebü'l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahman b. Ali b.
Muhammed İbnü'l-Cevzî (ö.597/1201) de söz konusu müelliflerden biridir. Bu çalışma, İbnü'l-
Cevzî'nin Hz. Ömer hakkındaki menâkıbının İslam tarihi eserleri içerisindeki biyografi ve
menâkıb literatürü arasındaki yerini, Hz. Ömer tasavvurunu, rivayetleri tercih ve kullanım
biçimini, Hz. Ömer hakkındaki rivayetlerin tarihî gerçekliğini, yararlandığı kaynakları ve
yöntemini ve yaşadığı dönemin menâkıb anlatısına yansımalarını ele almaktadır. Çalışmanın
konusu, Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî ve onun Menâkıbu Emîri'l- Mü'minîn Ömer b. Hattâb adlı
eseridir. Araştırma, söz konusu eseri tahlil ederek tanıtmayı ve İslam tarih yazıcılığı
içerisindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma
yöntemlerinden tarihsel metot esas alınmış; metin ve kaynak tenkidi yöntemlerinden
yararlanılmıştır. Çalışma, İbnü'l-Cevzî'nin İslamî ilimlerin yanı sıra tarih alanında da önemli bir
birikime sahip olduğunu göstermiştir. Çalışmaya konu olan eserde Hz. Ömer'in hem birey
hem de devlet adamı olarak tanıtıldığı tespit edilmiştir. Seksen bölüme ayrılan eserde siyer,
tabakāt, hadis ve tarih türündeki eserlerin kaynak olarak kullanıldığı ve rivayetlerin büyük
ölçüde nakil ağırlıklı olduğu belirlenmiştir. Rivayetlerin tarihî bilgilerle karşılaştırılması
sonucunda, bazı rivayetlerin mevcut tarihî bilgilerle uyuşmadığı görülmüştür.