Dinselleşme, Mezhepleşme ve Ahlakîleşme;Caferiler Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma

Bu çalışma, Caferi topluluğunun din algısını, mezhep kimliğini ve Sünnî mezhebe yönelik tutumlarını psiko-sosyal bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada dinselleşme, mezhepleşme ve ahlakîleşme süreçlerinin tarihsel, sosyolojik ve psikolojik temelleri ele alınmış; özellikle Türkiye'de yaşayan Caferilerin dinî kimlik inşa biçimleri, bilinçaltı aktarımlar ve toplumsal etkileşimler bağlamında analiz edilmiştir. Kavramsal çerçevede mezhep olgusunun tarihsel gelişimi, Sünnî ve Şiî geleneklerdeki farklı anlamlandırma biçimleri, Şia'nın ortaya çıkış süreci, imamet doktrini ve Caferi fıkhının temel özellikleri değerlendirilmiştir. Çalışma, aynı zamanda mezhepler arası gerilimlerin epistemolojik ve ontolojik temellerine de dikkat çekerek, bireylerin dinî aidiyet ve kimlik oluşturma süreçlerinde sosyo-psikolojik etkenlerin belirleyiciliğini vurgulamaktadır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış; Caferi bireylerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmıştır. Elde edilen bulgular, Caferilerin din algısının yoğun şekilde imamet doktrini etrafında şekillendiğini, mezhebi kimliklerinin tarihsel travmalar, kolektif hafıza ve sembolik değerlerle güçlendiğini göstermektedir. Katılımcılar, Sünnî mezhebe yönelik değerlendirmelerinde genel olarak saygılı fakat mesafeli bir tutum sergilemekte; kız alıp verme, sahabe algısı ve ibadet pratikleri gibi konularda belirgin farklılaşmalar ortaya çıkmaktadır. Çalışma, mezhebi kimliklerin yalnızca teolojik farklılıklardan ibaret olmadığını; bireyin psikolojik ihtiyaçları, toplumsal aidiyeti, tarihsel hafızası ve kültürel konumu tarafından şekillenen çok katmanlı yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu kapsamda araştırma, Türkiye'deki Caferi topluluğunu hem sosyolojik hem psikolojik boyutlarıyla ele alarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.