Eşitlik Kıyası

Bu eser, "A, B'ye eşittir; B, C'ye eşittir; öyleyse A, C'ye eşittir" çıkarımının mantık tarihindeki serüvenini ele almaktadır. Geçerliliği hiçbir dönemde ciddi biçimde sorgulanmayan bu çıkarım, orta terimin iki öncülde tam olarak tekrarlanmasını şart koşan Aristotelesçi kıyas teorisine uymaz. Kitap, bu uyumsuzluğun Galen ve Afrodisiaslı İskender'den başlayarak İslam mantık geleneği boyunca ve on dokuzuncu yüzyıl cebirsel mantığında nasıl karşılandığını izlemektedir. İslam mantık geleneğine ayrılan ana bölüm, Fârâbî ve İbn Sînâ'dan Fahreddin Râzî, Tûsî, Hûnecî ve Kâtibî'ye, oradan Semerkandî, Kutbüddin er-Râzî ve Devvânî üzerinden Gelenbevî'nin gayr-i müteâref kıyas teorisine ve on dokuzuncu yüzyılın usûl-i cedîde ekolüne uzanan tartışmayı tek bir problemin birbirini izleyen evreleri olarak yeniden kurar. Modern dönem ise Boole, De Morgan, Peirce, Schröder, Tarski ve Frege üzerinden incelenir. Bu kısımda De Morgan'ın bağıntıyı mantığın konusu hâline getiren adımı, Peirce ve Schröder'in bağıntılar cebri ve Tarski'nin bu cebri aksiyomatik olarak yeniden kurması ele alınır. Çözümleme, kıyas teorisinin farklı katmanlarına yapılan müdahaleleri ayırt eden dışlama, düzenleme, izafileştirme ve genelleştirme adlı dörtlü bir tasnife dayanır. Eşitlik kıyası, İslam mantık geleneğinde De Morgan'dan çok önce incelenmiş ancak De Morgan'ın ele aldığı biçimiyle incelenmemiştir. İki gelenek arasındaki fark iki ayrı mantık tasavvurundan kaynaklanır. Mantık tarihi, İslam felsefesi ve mantık felsefesi alanlarındaki araştırmacılara yönelik olan çalışma, biçim ile madde arasındaki sınırın nereden geçtiği sorusu için tarihsel bir inceleme alanı sunmaktadır.